Wstęp
Omawialiśmy poprzednio źródła (materiały) i produkty wychowania, z kolei przystępujemy do analizy procesów wychowawczych, które w oparciu o te źródła prowadzą do powstania określonych efektów wychowawczych (produktów, wytworów). W sposób stosunkowo najbardziej wszechstronny psychologia pedagogiczna zdołała zająć się dotychczas tymi procesami, których produktem jest wiedza i umiejętność. Procesy te określane bywają jako uczenie się bądź ćwiczenie1. Obydwa te pojęcia często bywają mieszane ze sobą, z reguły jednak pojęciu uczenia się nadaje się szerszy zakres. Każde ćwiczenie może być uważane za pewien przypadek uczenia się, natomiast nie każdą formę uczenia się można uważać za ćwiczenie. O ćwiczeniu mówi się przede wszystkim tam, gdzie idzie o wprawę, o podniesienie efektu pewnej funkcji, a więc o doskonalenie czegoś, co jest już jakoś osiągnięte; nazwą uczenia się obejmujemy natomiast te próby, które umożliwiają osiągnięcie jakiegoś rezultatu w ogóle.